Patty en Jeroen: ervaringsdeskundigen bij Fonteynenburg

foto-patty-en-jeroenVanuit hun eigen ervaringen met psychische problemen en hulpverlening willen Jeroen de Roos (31) en Patty van Kooten (23) als professionele ervaringsdeskundigen bijdragen aan het herstel van anderen. Ze kozen daarom voor de opleiding Howie the Harp. Patty heeft het certificaat al op zak, Jeroen begint in november. Wat bezielt hen en wat zijn hun ambities?

Waarom wilden jullie de opleiding volgen?
Patty: ‘Als klein meisje kwam ik al in aanraking met de zorg en ik ging jaren van woonvorm naar woonvorm. Nadat ik verschillende opleidingen niet had afgemaakt, kwam ik thuis te zitten. Na drie jaar dacht ik: ik heb zoveel hulpverleners en zoveel trajecten meegemaakt, de aansluiting daarvan bij mensen die zorg nodig hebben kan zoveel beter. Kan ik niet een opleiding volgen waarmee ik daaraan kan bijdragen? Al googelend ontdekte ik Howie the Harp. Ik begon in augustus 2015 met de opleiding en vond een stageplaats bij Fonteynenburg. Inmiddels ben ik de eerste met zo’n opleiding die hier ook werkt.’

Jeroen: ‘Door problemen op school en thuis heb ik een geschiedenis achter me van dakloosheid en verslaving. Het heeft jaren geduurd voor ik erachter kwam dat er zoiets bestond als daklozenopvang. Vandaaruit stroomde ik door naar begeleid wonen bij Fonteynenburg. Dat was een verademing: eindelijk voelde ik me gehoord! Sindsdien zet ik me in voor daklozen. Eerst bij De Achterban in Den Haag, later in de Cliëntenraad van Fonteynenburg en verschillende projecten. Nadat ik directeur-bestuurder Nyncke Bouma een keer had horen zeggen: Fonteynenburg is gek en durft risico te nemen, heb ik haar een sollicitatiebrief gestuurd. Die is heel goed ontvangen en dat is de reden dat ik nu de opleiding kan gaan doen.’

Wat is dat precies, werken als ervaringsdeskundige?
Patty: ‘Het betekent dat je hebt geleerd je ervaringskennis van de psychiatrie en de verslavingszorg in te zetten in het belang van mensen die zorg nodig hebben. Je ervaringen alleen zijn dus niet genoeg: je hebt een opleiding tot professioneel ervaringsdeskundige nodig om te leren werken vanuit de “overkant” – de instelling – en mensen te kunnen helpen bij hun herstel.”

Wat moet je daarvoor in huis hebben?
Jeroen: ‘Naast ervaringskennis ook zelfkennis. Je moet je eigen kwetsbaarheden zo goed kennen dat je ze kunt gebruiken in je werk zonder dat ze je te veel worden. Ik heb me wel afgevraagd of ik niet te kort zou schieten: hoe zou ik bijvoorbeeld iemand kunnen helpen die seksueel misbruikt is als ik dat zelf niet heb meegemaakt? Tot iemand me het inzicht gaf dat je toch altijd raakvlakken kunt vinden met de ander, en dat je daar de verbinding kunt leggen.’

Patty: ‘Tijdens de opleiding hoor je ook veel over wat je klasgenoten hebben meegemaakt. Dat helpt je ook om te verbreden.’

Hoe zien jullie je plek als ervaringsdeskundige binnen Fonteynenburg?
Jeroen: ‘Ik hoop dat ik straks kan gaan werken met mensen die het stempel “moeilijk” hebben en vastlopen in hun traject. Mijn rol zie ik dan als een soort bemiddelaar tussen zo’n bewoner en zijn hulpverleners. Niet alleen kan ik meedenken vanuit mijn ervaringen, ik kan ook een voorbeeld zijn: want als ik een leven kan opbouwen met mijn achtergrond, kan diegene dat ook. Dat lijkt me helemaal geweldig.’

Patty: ‘Ik merk dat ik makkelijk aansluiting vind. De dagelijkse problemen die worden besproken, zijn voor mij een aanleiding om te vertellen dat ik ook in die positie heb gezeten. Daardoor krijg ik gemakkelijk een ingang bij de bewoners en delen zij hun verhaal met mij. Ik ben gelijkwaardig en dat biedt hoop en perspectief voor de toekomst voor de cliënten. Doordat ikzelf veel verschillende therapieën heb gevolgd en nu mezelf ook WRAP Facilitator mag noemen, heb ik handvatten om bij individuele herstelprocessen te ondersteunen. Ik denk dat mijn eigen ervaringen ervoor zorgen dat de cliënten zich minder schamen voor hun verleden en mij sneller durven te vertellen wat voor gedachten er in hun hoofd omgaan. Ik probeer die gedachten samen met de bewoner te ordenen, de krachten te benadrukken om stappen in hun eigen herstelproces te zetten.

Hebben jullie zelf begeleiding gehad van een ervaringsdeskundige?
Patty: ‘Nee, dat niet, maar ik had op een bepaald moment wel een hulpverlener die wat over haar eigen leven vertelde. Dat maakte voor mij al een enorm verschil! Ineens hoefde ik mij niet meer voor mijn problemen te schamen, want die ander bleek ook niet perfect.’

Jeroen: ‘Als cliënt zie je hulpverleners vaak als mensen die alles goed voor elkaar hebben in het leven, in tegenstelling tot jijzelf. Dat komt doordat ze geleerd hebben nooit iets te laten zien van hun eigen worstelingen.’

Patty: ‘Daardoor had ik ook altijd het idee: de hulpverlener moet mij redden. Vanaf het moment dat ik die kwetsbaarheid zag, ging ik beseffen dat ik zelf verantwoordelijk was voor mijn herstel.’

Wat bedoel je precies met herstel?
Patty: ‘Herstel is leren omgaan met je kwetsbaarheden zodat ze je niet meer belemmeren. Het is dus niet hetzelfde als genezing! Iemand met een psychiatrisch of verslavingsverleden is nooit klaar met herstellen; ook een ervaringsdeskundige is daar nog elke dag mee bezig. Zoals iedereen in zijn leven moet leren omgaan met onherstelbare zaken, zoals verlies.’

Hoe is jullie verhouding tot de andere medewerkers?
Jeroen: ‘Waar collega-hulpverleners focussen op doelen, beginnen wij bij de persoon: wat wil je, waarom zit je vast op dit punt, en hoe kan ik jou ondersteunen?

Patty: ‘Let wel: wij zijn een aanvulling op wat zij doen, geen vervanging! Ik begrijp heel goed dat sommige medewerkers zich bedreigd kunnen voelen door onze komst – ervaringsdeskundigen zijn nu zo’n hype. Ik hoop dat de scheidslijnen over vijftien jaar zijn vervaagd doordat alle hulpverleners hun levenservaring zijn gaan inzetten. Howie the Harp heeft bijvoorbeeld ook een opleiding voor professionals met cliëntervaring die al langer binnen de sector werken, maar daarbij hun eigen verhaal niet inzetten omdat ze geleerd hebben dat niet te doen. Zij hebben nu ook de mogelijkheid om te leren hoe ze hun ervaringen om kunnen zetten in ervaringsdeskundigheid, en ik hoop dat velen dat gaan doen.’

Jeroen: ‘Uit eigen ervaring weet ik hoeveel verschil dat kan maken. Toen ik jaren geleden naar de detox moest, ging mijn begeleider net op vakantie. Na een paar dagen belde ze mij vanaf haar vakantieadres om te vragen hoe het met me ging. Mijn zusje studeerde toen sociaal-pedagogisch werk en vond dat heel onprofessioneel. Maar het betekende voor mij zo veel dat mijn begeleider liet merken dat ze met me meeleefde!

Hoe zien jullie de toekomst van de ervaringsdeskundigen bij Fonteynenburg?
Jeroen: ‘Mijn ambitie is dat wij uitgroeien tot een team waarvan je iemand kunt invliegen waar en wanneer het nodig is. Mensen die elkaar aanvullen in hun ervaringen, hun expertise uitwisselen en voortdurend duidelijk maken naar de bewoners wat er bij het team te halen valt.’

Patty: ‘Naast zo’n team zie ik ook nog graag een ervaringsdeskundige op elke locatie en een supervisor die ze allemaal coacht. Dan kunnen we op alle niveaus meewerken aan goede zorg. Ik ken geen instelling die zich hier zo hard voor maakt als Fonteynenburg: van de Raad van Bestuur tot medewerkers uit allerlei functies en locaties.’

Jeroen: ‘Bij Fonteynenburg worden mensen echt in hun kracht gezet, dat heb ik zelf zo ervaren. Ik kan niet wachten tot ik daar als professioneel ervaringsdeskundige aan kan bijdragen om anderen verder te helpen.’